Câu chuyện về 3 thiếu niên vượt mặt Square và dịch Final Fantasy V sang tiếng Anh

0
78

Một ngày cuối những năm 1990, Myria bước vào phòng máy tính của Trường Trung học Irvine và thấy một cậu bé đang chơi Final Fantasy V. Có 2 điều không bình thường ở đây. Một là Final Fantasy V chưa bao giờ được phát hành chính thức ở Mỹ. Để chơi được trò chơi của Nhật Bản ra mắt năm 1992 này, bạn phải download một bản ROM rồi cài đặt patch ngôn ngữ do fan tự dịch thuật đang bắt đầu được phát tán trên internet. Myria biết về bản patch này bởi điều không bình thường thứ hai: cô tham gia vào quá trình tạo ra nó.

Cậu bé kia khá ngạc nhiên khi phát hiện ra bạn học cùng lớp với mình chịu trách nhiệm với patch đó. “Cậu ấy không ngờ tôi lại tham gia vào quá trình dịch thuật”, Myria cho biết. “Tôi rất vui mừng vì được gặp một người chơi qua sản phẩm của mình”.

Hai mươi năm sau, Myria đã quen với việc nhìn thấy mọi người trải nghiệm bản dịch Anh ngữ không chính thống của Final Fantasy V. Mặc dù đây không phải là video game đầu tiên được fan tự dịch khi mà năm 1993 đã xuất hiện bản tiếng Hà Lan của game MSX SD Snatcher, nhưng sức ảnh hưởng của nó thì vô cùng lớn. Nó chỉ cho người phương Tây biết rằng “Final Fantasy III” mà Squaresoft phát hành bên ngoài Nhật Bản không phải là phần thứ ba thực sự của series này, và quan trọng hơn nữa mọi người đã thấy được sức mạnh của cộng đồng hâm mộ. Mệt mỏi khi phải chờ đợi những công ty như Square từ chối mang trò chơi điện tử ra nước ngoài, người chơi có thể tự mình chuyển thể ngôn ngữ của Final Fantasy V như những gì họ làm về sau với Seiken Densetsu 3 hay Mother 3. Công việc được bắt đầu từ dịch các câu thoại từ Nhật sang Anh, trau chuốt lại từ ngữ rồi sử dụng các phần mềm đặc biệt để ghi đè lên file cũ.

“Rất khó để diễn tả được khó khăn chúng tôi gặp phải ở thời điểm đó”, Clyde “Mato” Mandelin, một chuyên gia về bản địa hóa game, cho biết. “Không phải vì chúng tôi muốn được chơi phiên bản Final Fantasy bị “mất tích” trong Anh ngữ, mà còn phải được thưởng thức chất lượng gần với chính thống nhất. Thời ấy hầu hết game tự dịch khá đơn giản và thô, nhưng Final Fantasy V lại là một trường hợp khác”.

Rất khó để biết được có bao nhiêu người đã chơi qua Final Fantasy V được patch sẵn vì nó được tải lên rất nhiều trang cung cấp ROM, không thể kiểm tra được số download chính xác, nhưng có thể nói nó đã đạt được thành công vang dội. Bây giờ Myria đang là kỹ sư tại một công ty video game lớn với hàng triệu người chơi, nhưng Final Fantasy V vẫn là sản phẩm nổi tiếng nhất của cô. “Tôi gặp nhiều người, cả đồng nghiệp lẫn người lạ, khi họ phát hiện ra tôi từng làm bản dịch đó họ đã rất thán phục”.

***

Myria không thể nhớ chính xác cô phát hiện ra vấn đề trong cách đánh số của Final Fantasy là từ lúc nào, có lẽ là giai đoạn 1996 1997 lúc xem được một đoạn quảng cáo của Final Fantasy VII. “Hả, bảy sao?”, đây là suy nghĩ của rất nhiều fan RPG trên toàn nước Mỹ. Mới cách đây ít lâu, vào năm 1994, Squaresoft mới cho phát hành Final Fantasy III trên Super Nintendo thôi mà. Sao họ lại nhảy từ 3 lên 7 vậy?

Sự thật được hé lộ rằng Square đã không tập trung cho thị trường Bắc Mỹ. Nhà sản xuất này bỏ qua việc bản địa hóa cả Final Fantasy II lẫn Final Fantasy III trên hệ máy Nintendo Entertainment System, nên khi đưa Final Fantasy IV sang phương Tây, họ gọi nó là Final Fantasy II. Sau đó Square tiếp tục không cho dịch Final Fantasy V, mặc dù họ từng có kế hoạch phát hành nó dưới một cái tên khác (theo lời của chỉ đạo biên dịch Ted Woolsey). Và khi tung ra Final Fantasy VI ở nước ngoài, họ đặt cho nó cái tên Final Fantasy III.

Có vẻ khá lằng nhằng phải không, các bạn hãy xem qua bảng tổng hợp dưới đây:

Final Fantasy (NES) [1987] – phát hành trên toàn thế giới.

Final Fantasy II (NES) [1988] – dành riêng cho Nhật Bản.

Final Fantasy III (NES) [1990] – dành riêng cho Nhật Bản.

Final Fantasy IV (SNES) [1991] – ra mắt ở U.S. dưới tên Final Fantasy II.

Final Fantasy V (SNES) [1992] – dành riêng cho Nhật Bản.

Final Fantasy VI (SNES) [1994] – ra mắt ở U.S. dưới tên Final Fantasy III.

Khi Myria tiến hành nghiên cứu sự lựa chọn kỳ lạ của Square, cô bắt đầu nghĩ đến một dự án không chính thống do fan tự tay thực hiện. Cô rất yêu thích game nhập vai và tự thấy rằng lời thoại của Final Fantasy IV (II) thật là một mớ hỗn độn, đầy rẫy câu cú lủng củng và cách chọn từ không phù hợp. “Tôi muốn làm lại game đó”, Myria nói. “Nó quả thực là một bản dịch quá tồi”.

Một lần đang lướt internet, Myria tìm thấy một nhóm các chuyên gia tin học tự gọi mình là RPGe. Trên kênh chat IRC, họ trao đổi về các game nhập vai của Nhật mà họ yêu thích và lên kế hoạch dịch những trò chơi không được bán ra ở nước ngoài. Lần đầu nói chuyện với họ cũng là lúc nhóm đang bàn về việc hack file ROM Final Fantasy V và tiến hành chuyển thể sang tiếng Anh. Myria bị hấp dẫn bởi ý tưởng này, cô gạt Final Fantasy IV sang một bên. Final Fantasy V có vẻ thú vị hơn nhiều. (Về sau nhóm J2E đã dịch lại Final Fantasy IV nhưng chất lượng cũng không khá hơn là bao)

Không giống hai người đàn anh trên NES, Final Fantasy V là một sản phẩm tuyệt với. Những người đủ trình độ để hiểu tiếng Nhật đều nói rằng Final Fantasy V rất đáng chơi với một cốt truyện chặt chẽ và hệ thống thay đổi nghề nghiệp cho phép người chơi biến hóa đội hình của mình theo nhiều cách.

Tuy nhiên có một vấn đề với cách thức của RPGe. Chưa từng có ai làm điều gì tương tự như thế nên không có bất kỳ kiến thức cụ thể nào về dịch game cả. Đội ngũ RPGe đã phân tích bản ROM tiếng Nhật của Final Fantasy V, tìm ra và biên tập được các file chứa lời thoại. Nhưng các file này rất phức tạp và khó xử lý. Khi bạn thay đổi một dòng chứ từ Nhật sang Anh, nó không thể hiển thị được chuẩn xác trong game do cách dựng ký tự của 2 ngôn ngữ là hoàn toàn khác nhau. Chữ tượng hình của Nhật lớn hơn chữ cái tiếng Anh và một câu 12 ký tự như “how are you?” sẽ chỉ cần 3 ký tự Nhật ngữ mà thôi (“元気?”). Final Fantasy V giới hạn mỗi dòng thoại ở 16 ký tự, phù hợp với tiếng Nhật nhưng lại rất khó đọc với tiếng Anh.

Việc họ thực sự cần phải làm, như Myria nhận ra, là phải biên tập lại cả phần mã nguồn Final Fantasy V sử dụng chứ không chỉ dừng lại ở file chứa text. “Tôi nghĩ họ đã tiếp cận vấn đề không chính xác. Đó thực sự là ý kiến đáng giá mà tôi gửi tới cộng đồng hack ROM. Để có được một bản dịch tốt, bạn sẽ cần điều chỉnh lại cả phần code, file dữ liệu là chưa đủ”.

Myria quyết định họ cần phải lập trình lại trò chơi. Phiên bản Final Fantasy V của họ cần phải đọc hiểu được khi dùng chữ cái tiếng Anh. Họ phải khiến game chấp nhận nhiều ký tự hơn trong mỗi hộp thoại (bao gồm cả dấu cách).

Myria (lúc này đang sử dụng nickname Barubary, cả 2 đều liên quan đến Breath of Fire) bắt đầu có những buổi thảo luận với SoM2freak, một dịch giả cô gặp được online, và dần tách khỏi RPGe. Giữa năm 1997, họ bắt đầu khởi động dự án Final Fantasy V của riêng mình, thực hiện theo phương pháp thích hợp thay vì cùng nhau hack. “Tôi bỏ qua những người tôi cảm thấy đang không rõ mình phải làm gì. Tôi tự lập ra một nhóm phụ ngay trong [RPGe] vì tôi biết họ không đủ khả năng thực hiện việc này”.

Mùa hè năm 1997 ở Irvine, California thực sự rất nóng và Myria không có hứng thú đi ra ngoài trời. Cô chỉ tập trung vào hoàn thành nốt năm thứ 2 ở trường trung học và dự định dành toàn bộ thời gian nghỉ hè cho một công việc khá tự kỷ: phân tích mã nguồn ROM. Cô tự mày mò tìm hiểu nội dung có trong Final Fantasy V. Phòng của cô có một bộ máy tính Intel 486, có thể phục vụ cho công việc phát triển nhưng để chạy thử thì cô cần mang xuống phòng của bố mình với cỗ máy Pentium. Bộ vi xử lý 486 không thể gánh vác được trình giả lập.

Trong khi SoM2freak dịch từng câu thoại của Final Fantasy V sang tiếng Anh, Myria cố gắng tìm ra cách tốt nhất để đưa chúng vào trong game. Cô tải về một bộ giải mã để đọc được code trong Final Fantasy V, chuyển chúng thành một file cực kỳ lớn và cần tới chương trình quản lý chữ đặc biệt XTree Gold để đọc.  Sau đó cô bắt đầu thay đổi các biến số, sử dụng phép thử và lỗi để phân biệt tác dụng của mỗi dòng code. “Không hề có chú giải cho bất kỳ một thứ gì”. Myria nói. “Tôi phải tự tìm ra cách làm cho mình”.

Mỗi file giải mã sẽ trông như thế này:

Hình ảnh trên cho thấy mã code mà Final Fantasy V sử dụng để dựng câu thoại. Vì trò chơi hiểu được rằng mỗi ký tự tiếng Nhật có độ rộng ngang nhau – 12 pixel – nên code này sẽ ra lệnh cho mỗi khung đối thoại dựng nên một chữ, sau đó dịch chuyển con trỏ sang phải 13 pixel và lại dựng một chữ mới, cứ thế đến hết. Chữ cái tiếng Anh có kích cỡ khác nhau nên Myria phải tiếp cận theo hướng khác. “Cách thức chỉnh sửa code này phục vụ cho công tác dịch sang tiếng Anh là biến đổi số bước đi của con trỏ sang phải tùy thuộc vào ký tự được vẽ ra. Tôi thay thế code này bằng một lệnh “nhảy” cùng với một code bổ sung xác định vị trí của con trỏ dựa trên chữ cái tiếng Anh cần thể hiện”.

Myria dành cả một mùa hè để tìm giải pháp cho vấn đề này khiến cô trở nên xa cách với cộng đồng dịch giả. Những người đi trước chưa bao giờ nghĩ đến việc phân tích code hay thay đổi công thức dựng hộp thoại, có lẽ họ không đủ đam mê – hay ám ảnh như Myria. “Đây là công việc khá tẻ nhạt”, cô cho biết. “Tôi dành hầu hết thời gian ở trình giả lập SNES 9x để xem chuyện gì đang xảy ra với bản ROM, nhìn vào màn hình hex nhiều giờ liền, và gỡ rối chương trình text phiền toái này”.

Vào giai đoạn giữa dự án, một biên tập viên mới gia nhập nhóm, đó là Katsuyuki “harmony7” Ohmuro, học lớp trên tại trường Myria. Ohmuro nghĩ bản dịch của SoM2freak có quá nhiều vấn đề. SoM2freak còn trẻ đồng thời không phải người bản địa nên Ohmuro bắt đầu xem xét sản phẩm của SoM2freak một cách kỹ lưỡng và chỉnh sửa những gì cần thiết. Không đồng ý với quyết định này, SoM2freak rời khỏi nhóm. Về sau anh có tham gia dịch một số RPG nổi tiếng như Final Fantasy III hay Seiken Densetsu 3.

Thứ gây tranh cãi nhiều nhất trong nhóm là lựa chọn tên cho nhân vật chính. Nếu bạn hỏi Square Enix, họ sẽ nói rằng ngôi sao của Final Fantasy V là anh chàng Bartz. Nhưng nếu chơi bản do fan dịch thì lại thấy một cái tên khác:

Đây là tên chịu nhiều mỉa mai qua nhiều năm, nhưng xét cho cùng thì nó vẫn là cách dịch chuẩn xác nhất, và Myria vẫn sử dụng. Trong tiếng nhật, chữ バッツ đọc là Battsu, hay ngắn gọi là Butz. “Một số tài liệu tiếng Nhật như sách hướng dẫn chơi cùng những bức tượng bạc nho nhỏ có chữ Butz như cách chúng tôi viết. Chúng tôi đã tham khảo rất nhiều để có bản dịch sát nghĩa nhất”.

Sang mùa thu, Myria đã hoàn thành công việc của mình là viết một chương trình tự động ghi phần chữ tiếng Anh vào game mà không phải copy-paste thủ công. Cô dành phần còn lại cho Ohmuro, người đang duyệt lại toàn bộ kịch bản, cho đến khi một sự kiện không lường trước khiến họ phải thay đổi kế hoạch.

Các nhóm nhỏ thuộc RPGe vốn đã từ bỏ dự án dịch Final Fantasy V để Myria cùng cộng sự tự hoàn thành nó. Nhưng đến tháng 10 năm 1997, ai đó đã có trong tay bản dịch thử nghiệm và đăng nó lên trang web Gecities, đồng thời tự nhận mình là chủ nhân. Myria và Ohmuro buộc phải phát hành bản patch của mình mặc dù mới chỉ gần hoàn thiện và chưa đúng ý muốn của Ohmuro.

Ngày 17 tháng 10 năm 1997, Myria chính thức tung ra “v0.96”, bản dịch công khai đầu tiên của Final Fantasy V. Nó lập tức nhận được sự chú ý và được chia sẻ qua rất nhiều kênh IRC cũng như diễn đàn. Người hâm mộ game nhập vai nhận ra rằng họ đã bỏ qua một tựa game Final Fantasy tuyệt vời như thế nào. Mặc dù giả lập SNES vẫn còn sơ khai nhưng không thể ngăn cản được mọi người thưởng thức trò chơi họ yêu thích. Việc tải về Final Fantasy V cùng bản patch cũng rất dễ dàng. Việc sử dụng được hướng dẫn chi tiết, dễ hiểu trong file Readme đính kèm. “Tin tức về bản dịch được lan truyền nhanh chóng trong cộng đồng giả lập. Chúng tôi không phải mất công quảng cáo một chút nào”.

Ohmuro dành thêm một vài tháng để hoàn thiện đoạn kết và trau chuốt lại lời thoại. Đến tháng 6 năm 1998, họ phát hành bản patch “chính thức” của Final Fantasy V. Nó được xem là một cuộc cách mạng ở thời điểm đó và đến nay vẫn được xem là một trong những bản dịch do fan thực hiện tốt nhất trong lịch sử. “Khối lượng công việc bỏ vào Final Fantasy V đã tạo nên chuẩn mực cho công tác dịch thuật”, Mandelin, một chuyên gia bản địa hóa phát biểu. Các dịch giả bây giờ đã biết được rằng nếu họ muốn game hiển thị chính xác tiếng Anh thì phải làm việc với phần code chứ không dừng lại ở text.

“Tôi không rõ họ làm như thế nào vì giả lập vẫn còn non trẻ ở thời điểm đó, công cụ hack ROM và cách thực hiện gần như không tồn tại”, Mandelin tiếp tục. “Dường như họ đã du hành từ tương lai về để mang đến bản dịch Final Fantasy V vậy. Tôi từng nghĩ rằng trình giả lập là một thứ không cần thiết, nhưng nhờ bản patch này mà tôi nhận ra nó đem lại nhiều thứ hơn kỳ vọng. Tôi bắt đầu tò mò về cách vận hành của chúng. Dần dần tôi cũng tham gia lập trình và dịch thuật cho nhiều nhóm fan hâm mộ, rồi bây giờ trở thành dịch giả chuyên nghiệp. Về mặt này tôi cho rằng sản phẩm do fan dịch của Final Fantasy V đã mang tới nhiều tác dụng hơn là một phiên bản chính thống”.

Squaresoft không bao giờ liên hệ với RPGe về sản phẩm của họ, theo lời Myria, mặc dù chi nhánh công ty đặt ngay tại Costa Mesa, cách nhà của cô vài dặm mà thôi. Đến tháng 9 năm 1999, phiên bản tiếng Anh chính thức của Final Fantasy V cũng được phát hành ở Bắc Mỹ, đi kèm với Final Fantasy VI trong bộ Final Fantasy Anthology. Nhưng đó là một thảm họa.

“Chúng tôi đã cười rất nhiều”, Myria nói, “vì game được dịch quá chán. Chúng tôi nghĩ, ‘OK, mấy đứa trẻ trung học chỉ với 4 tháng còn làm tốt hơn cả Square’. Họ có khi phải mất tới cả năm trời ấy chứ. Chúng tôi đã cười rất nhiều”.

Mãi đến năm 2006 với bản port lên Gameboy Advance, Square mới có được một bản dịch tử tế cho trò chơi, mặc dù tên nhân vật chính vẫn được giữ nguyên là Bartz. “Lúc thấy Final Fantasy V Advance, tôi đã thốt lên ‘Ôi lạy chúa, cuối cùng thì họ cũng vượt qua được mình’. Như vậy là họ cần tới 8 năm, nhưng dù sao vẫn là một bản dịch tốt hơn của chúng tôi”.

Sau Final Fantasy V, Myria tiếp tục hack PS1, tự viết cheat code cho chính mình, dạng như hack Final Fantasy VII cho phép nhân vật đi xuyên tường chẳng hạn. Những kinh nghiệm này đã giúp cô có được sự nghiệp trong ngành video game.

“Bây giờ khi tôi gặp mọi người, họ hỏi tôi rất nhiều thứ và tôi chỉ trả lời rằng ‘Tôi có được danh tiếng như ngày hôm nay là nhờ bản dịch cách đây 20 năm’… Tôi vẫn rất ngạc nhiên vì có quá nhiều người chơi nó đến vậy”.

Nguồn: Kotaku

LEAVE A REPLY

Please enter your comment!
Please enter your name here